οι λέξεις της εβδομάδας: τσιγάρο, πούρο, τραμπούκος - Από τα 24grammata

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός

1. Έχουμε λέξεις των Μάγια στο καθημερινό μας λεξιλόγιο;

Απάντηση: μπορεί η προφητεία των Μάγια να είναι μακριά από τη ζωή του κάθε λογικού ανθρώπου, αλλά λέξεις των Μάγια έχουν ενταχθεί στην καθημερινή μας ζωή. Μία από αυτές είναι το “τσιγάρο”...για τη συνέχεια κλικ εδώ

2. Ποια σχέση μπορεί να έχει το πούρο και πουριτανός; για την απάντηση κλικ εδώ

3. Υπάρχει κάποια σχέση ανάμεσα στα πούρα και τον τραμπούκο; για την απάντηση κλικ εδώ

Η Θρακιώτισσα Καπετάνισσα, η Δόμνα Βισβίζη (1783 -1850) - Από τα 24grammata

στο νέο e-magazine Θρακικός ΑντίκΤυπος. Παράλληλη ηλ. έκδοση του 24grammata.com.

(επίσημη έναρξη την επόμενη εβδομάδα)

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός

Να ‘μαστε πάλι εδώ, με τους ξεχασμένους ήρωες. Καθισμένοι στη “ρωγμή του χρόνου” να προσπαθούμε να μην ξευτελίσουμε τη ζωή μας (αφού δεν μπορέσαμε να τη σώσουμε), να μη βαφτίζουμε τους ρύπους και τα περιτρίμματα της Ιστορίας ως “άνθη του πολιτισμού”, να μη μεμψιμοιρούμε για τη σχολική εκπαίδευση μας, που ήταν, είναι και θα είναι ανεπαρκής. Δυστυχώς, στα σκονισμένα υπόγεια της Λήθης συνωστίζονται, ακόμα, σημαντικές και χρήσιμες προσωπικότητες, ικανές να συνταράξουν τη λογική και το συναίσθημα.

Μία από αυτές είναι η Θρακιώτισσα καπετάνισσα, η Δόμνα Βισβίζη (1783 -1850). Η Δομνίτσα, η Κυρά των Θαλασσών, η αρχικαπετάνισσα του “Καλομοίρα”, ο φόβος και ο τρόμος των Τούρκων “εις την Εύριπον μάχην”.

Η φράση της εβδομάδας: Πράσινα άλογα.

(Τί Πράσσειν Άλογα και Πράσινα Άλογα μου λες τώρα;)

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός (24grammata.com)

 Ένας από τους πιο συχνούς λεξιλογικούς μύθους σχετίζεται με την αρχαιοελληνική, δήθεν, προέλευση της γνωστής φράσης “πράσινα άλογα”. Οι υποστηρικτές της αρχαιοελληνικής καταγωγής της λέξης θεωρούν, λανθασμένα κατά την άποψη μας, ότι προέρχεται από το “πράσσειν άλογα” [< το να πράττει, να ενεργεί κάποιος δίχως λογική (ά-λογα)]. Κάτι τέτοιο δεν ισχύει και γιατί δεν τεκμηριώνεται από τις γραπτές μαρτυρίες, αλλά και γιατί η φράση πράσινα άλογα χρησιμοποιείται (με την έννοια του παράλογου) στις λαϊκές παραδόσεις όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και της Ιταλίας, καθώς και της Ρουμανίας πράγμα το οποίο δηλώνει ότι το “πράσινα άλογα” ήταν μια αποδεκτή μεταφορά στον ευρύτερο Ευρωπαϊκό χώρο.

Το αδόκιμο “πράσσειν άλογα”

Το πράσινα άλογα [ετυμ.: πράσινο < εκ του πράσου, αυτός που έχει το χρώμα του πράσου + άλογο < (η αρχική σημασία της: παράλογο, το μη έχον λογική < α- στερητ .+ λόγος). Η λ. άλογον χρησιμοποιήθηκε αρχικά στη στρατιωτική γλώσσα ως μέρος της φράσης : άλογον ζώον, για να διακρίνει τα ζώα (άλογα) από τους στρατιώτες (έλλογα)]. Αν αναζητήσουμε τη φράση “πράσσειν άλογα” στα αρχαία κείμενα μόνο σε δύο περιπτώσεις, κατά τον Νίκο Σαραντάκο, θα συναντήσουμε το “άλογα” δίπλα στο “πράττω” αλλά ποτέ με τη σημασία μιας παροιμιώδους φράσης, η οποία υποδεικνύει κάτι το ψευδές ή αδύνατον να συμβεί: “Ο Ιουστίνος στην απολογία του έχει τα «ἀλόγως πραττόμενα»,

Η λέξη της εβδομάδας: Η πέρδικα. Επιστ. ονομ: Alectoris graeca (αλεκτορίς, η ελληνική)

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός (24grammata.com)

Γλωσσικά

Το πανέμορφο τούτο πτηνό έχει ένα αρκετά «δύσοσμο» όνομα. Κατά το λεξικό του Μπαμπινιώτη, η λέξη πέρδικα παράγεται από το το ρ. πέρδομαι (: πορδίζω, βδέω > βδελυρός), λόγω του θορύβου που προκαλούν τα φτερά της. Η ερμηνεία της λέξης μπορεί να είναι “δύσοσμη” ο λαός μας, όμως, εδώ και χιλιάδες χρόνια, την αναφέρει στο λόγο του, είτε επειδή θέλει να αναφερθεί στην όμορφη γυναίκα : «καλώς την να την πέρδικα, που περπατάει λεβέντικα» ή την «περδικόστηθη», είτε επειδή αναφέρεται στην καλή υγεία: «σε δυο μέρες θα είσαι περδίκι», είτε αναφέρεται στο θάρρος του ανθρώπου: «το λέει η περδικούλα του». Από τα Ελληνικά προέρχεται και η επιστημονική της ονομασία “alectoris graeca”, ενώ στις περισσότερες γλώσσες φέρει τον προσδιορισμό “graeca” (: η ελληνική). Στα Ιταλικά ονομάζεται: cutornice, στα Αγγλικά:  rock patridge, στα Γαλλικά: perdix bertavella, στα Γερμανικά: alpensteinhuhn, στα Ισπανικά: perdiz grieca, στα Ολλανδικά: europese steenpatrijz. Στα Ελληνικα, η αλεκτορίς, η ελληνική, αποκαλείται και ορεινή πέρδικα ή πέρδικα του βουνού ή μπαρταβέλλα, ή βουνίσια ή πετροπέρδικα.

Η φράση της εβδομάδας: Το Μέγαρο Μαξίμου. Ήταν ευεργέτης ο Δημήτριος Μάξιμος;

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός (24grammata.com)

 άσχετη απορία: Τι κατάληξη  θα έχει, και πόσο έχει στοιχίσει μέχρι τώρα,  η επιχείρηση “μεταφορά του πρωθυπουργικού γραφείου” από το Μέγαρο Μαξίμου στον έκτο όροφο του Yπουργείου Eσωτερικών; (λεπτομέρειες στο τέλος της σελίδας);

...Το Μέγαρο Μαξίμου δεν ήταν τίποτα άλλο από την ιδιόκτητη κατοικία του Δημητρίου Μαξίμου (1873 – 1955). Ο Δ. Μάξιμος ήταν για πολλά χρόνια διοικητής της Εθνικής Τράπεζας και μετέπειτα πολιτικός με το Λαϊκό Κόμμα. Διετέλεσε υπουργός εξωτερικών (1933 – 1935), γερουσιαστής και εξωκοινοβουλευτικός πρωθυπουργός (1947), όταν ηγήθηκε κυβέρνηση συνεργασίας σε μια προσπάθεια των Αμερικανών να συσπειρώσουν τις πολιτικές δυνάμεις, για να αντιμετωπίσουν την «κομμουνιστική απειλή».

Στην πραγματικότητα το σπίτι ξεκίνησε να χτίζεται, το 1912, από τον εφοπλιστή Αλέξανδρο Μιχαληνό και τη σύζυγο του Ειρήνη Μανούση. Το 1916 πεθαίνει ο Μιχαληνός αφήνοντας το σπίτι ημιτελές, ενώ η χήρα του θα ξαναπαντρευτεί τον Δημ. Μάξιμο. Για λίγα χρόνια το ημιτελές σπίτι αλλάζει ιδιοκτήτη, αφού η Μανούση το πούλησε στον εφοπλιστή Λ. Εμπειρίκο (πατέρας του ποιητή), γιατί, μάλλον, είχε προβλήματα με τα κληρονομικά. Η αγοροπωλησία ήταν, μάλλον, εικονική, αφού η χήρα Μανούση και, πλέον, Μαξίμου θα το ξαναγοράσει

Η λέξη της εβδομάδας: το Σάντουιτς - Από τα 24grammata

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός (24grammata.com)

Τι είναι το Σάντουιτς;

Μη βιαστείτε να απαντήσετε ότι πρόκειται, μόνο, για ένα είδος πρόχειρου φαγητού. Εδώ και αιώνες το Sandwich είναι μια πανέμορφη ιστορική πόλη στη ΝΑ Αγγλία (Κεντ) με πληθυσμό 6800 πολίτες. Ο τέταρτος κόμης του Σάντουιτς, ο Τζον Μόνταγκιου (1718-1792) είχε διατελέσει ως υπουργός Ναυτικών και έμεινε στην Ιστορία ως ο πρώτος άνθρωπος, που “επινόησε” και έδωσε το όνομα του στο συγκεκριμένο είδος φαγητού.

Ο Κόμης δεν έχει χρόνο για να φάει...

Η ιστορία της λέξης ξεκινά, από τη στιγμή που ο κόμης του Σάντουιτς δεν ήθελε να λερώσει τα χέρια του και έδωσε εντολή στον υπηρέτη του να βάλει ένα κομμάτι κρέας ανάμεσα σε δύο φέτες ψωμί. Οι “κακεντρεχείς” υποστηρίζουν ότι ο Κόμης ήταν μανιώδης χαρτοπαίκτης και δεν άφηνε ούτε στιγμή την τράπουλα ακόμα και για το φαγητό.

Η λέξη της εβδομάδας: το Λαμόγιο - Από τα 24 grammata

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός (24grammata.com)

Στο Ολυμπιακό στάδιο της Αθήνας, στον αγώνα Παναθηναϊκού - Εργοτέλη (22/10/2011), αναρτήθηκε πανό που έγραφε «Πολιτικοί λαμόγια, βουλή των βολεμένων. Θα σας πνίξει η οργή των εξεγερμένων». Ο διαιτητής διέκοψε για 8 λεπτά τον αγώνα, προκειμένου να κατέβει το πανό, επικαλούμενος ότι προσβάλει το φίλαθλο πνεύμα.

Το σύνθημα είχε, σαφέστατα, πολιτικό χαρακτήρα (και ισοπεδωτικό, αφού αναφερόταν σε όλους ανεξαιρέτως τους πολιτικούς), αλλά για να διαπιστώσουμε αν ήταν και υβριστικό πρέπει να ερμηνεύσουμε τον όρο "Λαμόγιο/α"

Τα Λαμόγια ήταν οι βοηθοί, οι αβανταδόροι, των παπατζήδων.

Από τους “Παυσανίες” και την πλατεία Κλαυθμώνος (του 1880) στην… Εφεδρεία (του 2011)

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός

Να 'μαστε πάλι εδώ!!!

Έτοιμοι να ξαναζήσουμε τους “Παυσανίες” και την πλατεία (ή τον κήπο) του Κλαυθμώνος. Και ενώ μέχρι τώρα οι ιστορίες σαν και την παρακάτω ενδιέφεραν μόνο όσους ασχολούνται με τα “περίεργα” της ιστορίας, τώρα ξαναμπαίνουν βίαια στη ζωή μας, σαν το κλάμα του παιδιού που ξυπνά, έντρομο, από τους εφιάλτες του, για να μας υπενθυμίσουν για άλλη μια φορά ότι τίποτα, δυστυχώς, δε μαθαίνουμε από την Ιστορία. “Παυσανίες” ονομάζονταν στα τέλη του 1800, μάλλον ειρωνικά, όλοι όσοι απολύονταν (παύονταν > παύση > Παυσανίας) από τη Δημόσια εργασία τους, κάθε φορά που άλλαζε η Κυβέρνηση (η μονιμότητα των Δημοσίων Υπαλλήλων καθιερώθηκε με το σύνταγμα του 1911, άρθρο 102 ). Οι “Παυσανίες”, λοιπόν, έβγαιναν από το υπουργείο των Οικονομικών, που βρισκόταν στην πλατεία 25ης Μαρτίου (αργότερα θα ονομαστεί πλατεία Κλαυθμώνος < κλαυθμός: κλάμα),

Οι λέξεις της εβδομάδας: από την άμαξα... στο αμάξι

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός

Όσοι, συνήθως, αναφέρονται στην ιστορία του αυτοκινήτου ορίζουν ως απαρχή το 1880 (κινητήρας Otto, αν και υπήρχαν ατμοκινούμενα οχήματα από το 1772). Όμως, τα πράγματα στη ζωή δε στηρίζονται στην παρθενογέννηση. Τα πάντα, ακόμα και τα πιο ασήμαντα, είναι γρανάζια της ίδιας αεικίνητης μηχανής, που ατέρμονα δουλεύει χιλιάδες χρόνια τώρα. Γι αυτό και τα αυτοκίνητα στα τέλη του 1800 δεν είχαν μόνο την αρχιτεκτονική δομή μιας ιππήλατης άμαξας αλλά και την ορολογία, που χρησιμοποιούσαν γι αυτές (άμαξα > αμάξι)**. 24grammata.com (κλικ εδώ)

Έτσι, οδηγώντας ένα αυτοκίνητο μπερλίνα (Berlina, τετράπορτο όχημα, τριών όγκων) καταλήγουμε στην ιππήλατη άμαξα berlina, που κατασκευάστηκε, το 180 αιών., στο Βερολίνο (η πόλη Berlin έδωσε το όνομα της στην άμαξα berlina).

Ξεχασμένοι Ήρωες… ΕΙΔΙΚΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ για τους Ήρωες, που χάνονται στη Λήθη.

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός

Προς αναζήτηση ηρώων· ανθρώπων που αρνήθηκαν το “εγώ” και αγωνίστηκαν για το “εμείς”. Δεν έχει σημασία τι πίστευαν, αν είχαν ευθυκρισία ή αν, τελικά, πέτυχαν το σκοπό τους. Σημασία έχει ότι υπερέβησαν εαυτούς· ακολούθησαν το δύσκολο δρόμο της ανιδιοτελούς άρνησης· θυσιάστηκαν

Αυτούς τους ήρωες ανασύρουμε, στα 24grammata.com, τούτη την εβδομάδα, από τα υπόγεια της λήθης ή της ημιμάθειας (τι, άραγε, είναι το χειρότερο;) Δίχως φανφάρες και επετειακά μνημόσυνα σας καλούμε να γνωρίσετε ή να ξαναθυμηθείτε ήρωες που στοιβάζονται στα αζήτητα της Ιστορίας, επειδή δεν είχαν ενδιαφέρον για τη σχολική εκπαίδευση ή την τηλεοπτική διαβουκόληση.

Υπάρχει ένα αόρατο σχοινί που συνδέει τους φαινομενικά άσχετους βίους του Νικηταρά – Δαούδογλου – Τikas – Παναγίδη – Μουστακλή (τυχαία αναφορά ονομάτων ηρώων).

Η λέξη της εβδομάδας : γορίλλας Οι μυστηριώδεις γυναίκες που τις έλεγαν “γορίλλαι”

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός

O γορίλλας, αρχικά, προσδιόριζε μυστηριώδη φυλή με τριχωτές γυναίκες (αι γορίλλαι). Ο G.Germain στο «hesperis», 44, σελ. 218) θεωρεί ότι η λέξη, ίσως, είναι αναγραμματισμός της ελληνικής λέξης οργίλαι (:οργισμένες, επειδή αυτές οι «γυναίκες» θεωρούνταν άγριες).

Η ιστορία της λέξης

Ο γορίλλας είναι ένα άκακο θηλαστικό, ο μεγαλύτερος απ΄ όλους τους πιθήκους, αποκλειστικά χορτοφάγος, ζει στην Κ. Αφρική (στα δάση του Γκαμπόν, του Καμερούν, του Κονγκό) και ποτέ δεν απειλεί τον άνθρωπο (εκτός, αν πρόκειται να αμυνθεί). Ο άνθρωπος, όμως, πάντα φοβάται οτιδήποτε ξεπερνά τον ίδιο (ο γορίλλας έχει βάρος 200-300 κιλά και ύψος 2μέτρα) και γι αυτό απέδωσε αρνητική σημασία στη λ. γορίλλας.

Έτσι, τη λέξη γορίλλας την έχετε, σίγουρα, ακούσει στις φράσεις: «έβαλε δύο γορίλλες να τον φυλάνε» ή «έστειλε τους γορίλλες του», (το ίδιο σωστό με ένα ή με δυο -λ-) γενικά, την έχετε συνδυάσει με οτιδήποτε έχει σχέση με το θηριώδες

Οι λέξεις της εβδομάδας : Σχολείο – Σχόλη (: Αργία) – Σκουλαρίκι και όμως, έχουν ετυμολογική σχέση!!!

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός

Οι μαθητές στην Ελλάδα (κυρίως στο Λύκειο) είναι, ίσως, οι πιο ταλαιπωρημένοι άνθρωποι. Όσοι, ιδιαίτερα, φοιτούν σε ιδιωτικό εκπαιδευτήριο ξεκινούν τη μέρα τους από τις 6π.μ. και τελειώνουν περίπου τα μεσάνυχτα. Αυτοί οι ταλαίπωροι μαθητές σε καμία περίπτωση δε θα μπορούσαν να φανταστούν ότι η λ. σχολείο είχε ως αρχική σημασία την ανάπαυση, την ησυχία, τον ελεύθερο χρόνο (< αρχαία ελληνική λέξη: σχόλη). Η αρχική σημασία της λ. σχόλης είχε την έννοια του: “βραδύνω, αργοπορώ” («σχολήν τίθημι» : αργοπορώ) ή («σχολή γίγνεται»: υπάρχει καιρός). Με το ίδιο νόημα απαντάται και σήμερα στη φράση: «Κυριακή γιορτή και σχόλη». (Για πρώτη φορά στο διαδίκτυο, όλα τα σχολικά βιβλία (220) του Δημοτικού, Γυμνασίου, Λυκείου σε τρία εύχρηστα e-book εντελώς δωρεάν από τα 24grammata.com)

Οι λέξεις της παραλίας: Μπικίνι / Μαγιό / Μπουρκίνι / Κρις κραφτ

Από τα 24grammata

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός

Μπικίνι / Μαγιό

Το μπικίνι πήρε το όνομα του από την ατόλη Μπικίνι (νήσοι Μάρσαλ), Ειρηνικός Ωκεανός, μεταξύ της Χαβάης και της Παπούα-Νέα Γουινέα. Το τοπωνύμιο αποδόθηκε στο προκλητικό μαγιό από το Γάλλο Λουί Ρεάρ, επειδή εκείνη την εποχή το αμερικάνικο ναυτικό πραγματοποιούσε πυρηνικές δοκιμές στην ατόλη (κοραλιογενής νησίδα) Μπικίνι. Έτσι και ο Ρεάρ προσδοκούσε ότι το εν λόγω μαγιό (: γαλλ. λέξη, αρχικά δήλωνε το ύφασμα που εφαρμόζει στο σώμα και τύλιγαν το νεογέννητο) θα έκανε την εμφάνιση των γυναικών “εκρηκτική”. Οι νήσοι Μάρσαλ, συμπεριλαμβανομένης της ατόλη Μπικίνι, το 1977 απέκτησαν την ανεξαρτησία τους από τους Αμερικανούς, όχι λόγω φιλελεύθερων αντιλήψεων των ΗΠΑ, αλλά επειδή δε συνέφερε, τις ΗΠΑ, η καταβολή αποζημιώσεων στους ιθαγενείς. Τα περισσότερα νησιά είναι ακατοίκητα και επικίνδυνα, λόγω της μόλυνσης από τις πυρηνικές δοκιμές και τη μεταφορά των πυρηνικών αποβλήτων από τις ΗΠΑ (μάλλον έχουν δίκιο όσοι λένε: “άλλοι το φοράνε το μπικίνι και άλλοι κλαίνε στο Μπικίνι”). www.24grammata.com

Οίκος Moody’s: η ιστορική αξιoλόγηση των αξιολογητών - Από τα 24grammata

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός

Ποιος ήταν ο John Moody; Τι σημαίνει το όνομά του; H ιστορία του οίκου Moody’s.

Η λέξη Moody’s έχει μπει, πλέον στην καθημερινότητα μας. Στο ελληνικό λεξιλόγιο πριν ή μετά τη λ. Moody’s υπάρχει η λέξη υποβάθμιση. Το όνομα είναι βαρύγδουπο και προβάλλεται ως “έγκυρο” από τα ελληνικά και ξένα Μ.Μ.Ε. Οι εκθέσεις το οίκου Moody’s  ανεβοκατεβάζουν   κυβερνήσεις και υποθηκεύουν το σήμερα και το αύριο του πλανήτη, αφού καθορίζουν το αν θα δανειστεί, και με ποιους όρους, μια χώρα. Υποθηκεύει το μέλλον του πλανήτη, γιατί ως γνωστόν,  τα δανεικά αυτά θα τα πληρώσουν και οι μελλοντικές γενιές.

Τα πρώτα βήματα του John Moody/ Τζον Μούντι

Η λέξη της εβδομάδας : Τσίπα από τα 24grammata - Αφιερωμένη στους πολιτικούς μας

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός

Ο πρωθυπουργός φεύγει από του Μαξίμου (μήπως κάποιος να του εξηγήσει τι σημαίνει η λ. “τσίπα”;)

Τσίπα > πιθανόν σλαβικής προέλευσης, που σημαίνει πέτσα. Μεταφορικά δηλώνει το φιλότιμο, τη σεμνότητα. Ο ξετσίπωτος είναι ο άνθρωπος που δεν έχει δέρμα (μεταφ. δίχως κανένα ηθικό φραγμό)

Ενώ ο κόσμος χάνεται, βρέθηκε η λύση της κακοδιοίκησης: “Το Μέγαρο Μαξίμου είναι αντιλειτουργικό”

Ο πρωθυπουργός αποφάσισε να εγκαταλείψει το “ενεργοβόρο” Μέγαρο Μαξίμου.

Η λέξη της εβδομάδας (λέξεις της παραλίας): Σαγιονάρα

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός

Σαγιονάρα στα γιαπωνέζικα σημαίνει “αντίο”. Αυτός ο γιαπωνέζικος χαιρετισμός θα γίνει γνωστός στη Δύση, μετά το β’ παγκόσμιο πόλεμο, όταν ο Αμερικανός συγγραφέας James Albert Michener (1907; – 1997) έγραψε το μυθιστόρημα “sayonara”. Η λέξη, όμως, θα φτάσει στα λαϊκά στρώματα το 1957, όταν ο σκηνοθέτης Joshua Logan θα μεταφέρει το μυθιστόρημα του Michener στη μεγάλη οθόνη και θα σημειώσει πολύ μεγάλη επιτυχία για τα δεδομένα της εποχής του. Πρόκειται για μία ρομαντική αμερικάνικη ταινία με τον Μάρλον Μπράντο, στο ρόλο ενός Αμερικανού πιλότου, που ερωτεύεται μία γιαπωνέζα (την Ουμέκι Μιγιόσι). Κατά το σενάριο ο Μπράντο θα εγκαταλείψει την αγαπημένη του, εξ ου και ο “δακρύβρεχτος” τίτλος “σαγιονάρα” (: αντίο).

Η λέξη της εβδομάδας: Παξιμάδι Το παξιμάδι οφείλει το όνομα του στο Λόγιο Πάξαμο (α' αιώνα μ.Χ) από τη Βοιωτία - Από τα 24grammata

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός

Από την αρχαιότητα, οι φτωχές κοινωνικές τάξεις δεν έτρωγαν, πάντα, το πολυπόθητο ψωμί αλλά βολεύονταν, συνήθως, με την πιο φτηνή εκδοχή του, τα "κρίθινα" ή τις "κριθαρίδες" (άρτος με κριθάλευρο). 

Μάλιστα, κατά τον α' αιώνα μ.Χ, ο Λόγιος Παξαμάς ή Πάξαμος από τη Βοιωτία πρότεινε να ψήνεται δύο φορές ο άρτος (άρτος διπυρίτης), ώστε να αποβάλλει όλο το νερό και να επιτευχθεί η μακροχρόνια διατήρηση του. 

Η ιστορία των λέξεων: Δεξιά και Αριστερά. Από τα 24grammata

Η ιστορία των λέξεων: Δεξιά και Αριστερά

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός  

Δεξιά
Μία από τις πιο ταλαιπωρημένες λέξεις του ευρωπαϊκού, και όχι μόνο,  λεξιλογίου είναι η λέξη “δεξιός”. Το ταξίδι της ξεκινά, ήδη, από την Μυκηναϊκή εποχή με το ανθρωπωνύμιο de-ki-si-wo > δεξιός > Λατ.: dexter… Η λέξη δεξιός, ήδη από την εποχή του Ομήρου, προσδιόριζε τον “ικανό”, τον “δυνατό”. Γι αυτό και δεξιά άκρα (χέρι, πόδι) ονομάστηκαν εκείνα τα μέρη του σώματος, που στην πλειονότητα των ανθρώπων, είναι πιο “ικανά”, “επιδέξια”. Έτσι το δεξιό (ικανό) χέρι προσδιόρισε και οτιδήποτε βρίσκεται στην ίδια πλευρά: π.χ. “στροφή προς τα δεξιά”. Αρχικά, η λέξη “αδέξιος” δήλωνε τον αριστερόχειρα , αλλά ήδη από την εποχή του Λουκιανού απαντάται με τη σημερινή σημασία: “ο στερούμενος επιδεξιότητας”.  Στην ίδια οικογένεια ανήκουν: αδέξιος, δεξιοτέχνης (: ο εκτελών κάτι με ικανότητα), αμφιδέξιος (: ο έχων τη δυνατότητα να χρησιμοποιεί τα δυο χέρια ή πόδια με την ίδια επιδεξιότητα)  

Αριστερά
Για να μην αδικηθεί το αριστερό χέρι, αφού όλα τα “καλά” ήταν για το δεξιό χρησιμοποίησαν λέξεις με θετική σημασία (ευφημισμός). Το αποκάλεσαν, δηλαδή, άριστο> αριστερό. Στην αρχαία ελληνική, μάλιστα, ονομαζόταν και “ευώνυμο” (ευ+όνομα > “καλονόματο”). Οι Αρχαίοι χρησιμοποίησαν με τη σημασία του αριστερός και το “σκαιός”
Στους νεότερους χρόνους από τη λέξη “ζαβός” (: τρελός, μαινόμενος) σχηματίστηκαν οι λέξεις ζαβρός> ζαρβός> ζερβός (με την οποία αντικατέστησαν τη σημασία του αδέξιος και προσδιόρισαν το αριστερό χέρι)  

Πολιτικοί όροι
Οι λέξεις Δεξιά και Αριστερά, ως πολιτικοί όροι, χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά στις 11/9/1789 στη Γαλλική εθνοσυνέλευση. Κατά τη διάρκεια της συνταγματικής Συνελεύσεως οι συντηρητικοί και μοναρχικοί εκπρόσωποι κατέλαβαν τη δεξιά πλευρά (ως προς το Προεδρείο) της αίθουσας. Αντίθετα οι προοδευτικοί/ριζοσπαστικοί κατέλαβαν την αριστερή. Από τότε οι όροι Δεξιά και Αριστερά μπήκαν στο πολιτικό μας λεξιλόγιο και όλοι προσπαθούν να καταλάβουν, σήμερα, ποιος είναι ο, πραγματικά, ο Δεξιός και ποιος ο Αριστερός

Οι λέξεις της εβδομάδας από τα 24grammata. Τι σημαίνουν οι λέξεις: Διακαινήσιμος, Μάιος, Προλετάριος

Γράφει ο Γιώργος Δαμιανός

Φέτος, με το τέλος της Διακαινησίμου Eβδομάδας μπαίνει στη ζωή μας ο Μάιος

Όπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος, οι” ψημένοι” με τις πορείες ετοιμάζουν τα κόκκινα λάβαρα για να τιμήσουν την εργατική πρωτομαγιά, ενώ κάποιοι άλλοι θα προτιμήσουν να μαζέψουν λουλουδάκια στους κάμπους και τις εξοχές. Όλοι μαζί, στο τέλος, ακόμα και αυτοί που δεν έκαναν τίποτα από τα παραπάνω, θα βρεθούν στις ταβέρνες για κοψίδια και τα σχετικά.

Ας γνωρίσουμε, όμως, κάποιες λέξεις των ημερών.

Μάιος

Με τον όρο Maia (μεταφορά της ελληνικής λέξης “Μαία”) ονομαζόταν Ρωμαϊκή θεότητα και προς τιμή της ονομάστηκε ο μήνας στο Ρωμαϊκό ημερολόγιο. Στη Ρώμη η Θεά Μαία, όπως και ο γιος της Ερμής, λατρευόταν ως θεά του εμπορίου. Η Μαία στην ελληνική μυθολογία ήταν  μία από τις Πλειάδες, τις εφτά κόρες του Άτλαντα και της Πλειώνης. Λατρευόταν ως μητέρα του Ερμή, τον οποίο είχε αποκτήσει από την παράνομη σχέση της με τον Δία. Για αυτό και είχε κρυφτεί στο όρος  Κυλλήνη (Ζήρεια) για να γλυτώσει από την οργή της Ήρας.

Προλετάριος

Στην αρχαία Ρώμη χρησιμοποιούσαν τον όρο proletarius (< proles= τέκνο, απόγονος) για να δηλώσουν τους απόρους πολίτες που δεν μπορούσαν να προσφέρουν τίποτα άλλο στη πολιτεία, παρά μόνο τα παιδιά τους για να υπηρετήσουν την πατρίδα ως στρατιώτες. Τον όρο proletarius θα “ξεθάψει”, ο Κάρολος Μαρξ για να δηλώσει τον μισθωτό εργάτη, που δεν ελέγχει ή δεν κατέχει τα μέσα παραγωγής

Οι λέξεις της εβδομάδας: Λέξεις και ονόματα του Πάσχα. Από τα 24grammata

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός 

Διαβάστε, επίσης, το άρθρο του Αθ. Τσακνάκη: “Λαμπριάτικα Ονόματα”

Πάσχα
Η λέξη Πάσχα προέρχεται από την αραμαϊκή pascha < εβραϊκή pesah που σημαίνει “πέρασμα, διάβαση”.
> Η λέξη περιέγραφε “τη δεκάτη πληγή κατά των Αιγυπτίων, όπου, σύμφωνα με τη βιβλική παράδοση ο άγγελος προσπερνούσε τις πόρτες των Ιουδαίων, που ήταν βαμμένες με αίμα αρνιού και δε σκότωνε τα πρωτότοκα παιδιά τους, (πβ, εξοδ 12, 23)”*
>> οι Χριστιανοί γιορτάζουν την ανάσταση του Σωτήρα και τη διάβαση από το θάνατο στη ζωή
 

Σταυρός
Η λέξη σταυρός αρχικά δήλωνε τον όρθιο πάσσαλο ή οτιδήποτε χρησιμοποιούσαν για να στηρίζουν κάτι. Παράγεται από το ρ, ίστημι < θ. -στα. Στα Λατινικά αποδόθηκε και με τη σημασία του in-staurare (: αποκαθιστώ κάτι στην αρχική του θέση). Στην Καινή Διαθήκη αντί για τη λέξη σταυρός χρησιμοποιείται, εναλλακτικά και η λέξη “ξύλον” (π.χ. κρεμάσαντες επί ξύλου, Πραξ. 5,30)

Αβγό ή αυγό
Η ορθή γραφή είναι το αβγό. Από την κράση τά ωά (πληθ. του αρχ. ωόν ) > ταωγά (με ανάπτ. μεσοφ. [γ] για αποφυγή της χασμωδίας) > tauγa (τροπή του φθόγγου /o/, μεταξύ δύο α, σε ημίφωνο u για αποφυγή της χασμωδίας) > μεσαιων. [t-avγa] > τ’ αβγά > αβγό. (βλ. Γ. Χατζιδάκη, Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά, τόμος Β΄, σ.322, Ν.Π.Ανδριώτη, Ετυμολογικό Λεγικό της Κοινής Νεοελληνικής, Γ.Μπαμπινιώτη, Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας,).

Οβελός και οβελίας
Ο οβελός είναι η σιδερένια ράβδος, η σούβλα, στην οποία περνιώνται κομμάτια κρέατος για ψησιμο. Με τη λέξη Οβελίας δηλώνεται το αρνί που ψήνεται στη σούβλα, παρόλο που αρχικά προσδιόριζε οτιδήποτε ψήνεται στη σούβλα. Από τη λέξη οβελός παράγεται και η λέξη οβολός που καλείστε να προσφέρετε στην εκκλήσία ή και αλλού

Σούβλα
Η σούβλα προέρχεται από τα Λατινικά (subula< suere, συρράπτω, συναρμόζω). Η λέξη από τους πρώτους Χριστιανικούς αιώνας μαρτυρείται ως όργανο βασανιστηρίων και, τελικά, θα επικρατήσει εκτοπίζοντας την ελληνική λέξη “οβελ. Παράγωγα: σουβλάκι, σουβλερός, σουβλί, σουβλιστό

Χριστός

Το όνομα Χρίστος παράγεται από το χριστός (< κεχρισμένος < ο φέρων το χρίσμα < αρχ. ελλ. ρήμα: χρίω). Χρησιμοποιήθηκε ως επιθετικός προσδιορισμός της λέξης Ιησούς (Ιησούς Χριστός). Άρχικά, η λέξη “χριστός” προσδιόριζε οτιδήποτε έχει επαλειφθεί με μύρο ή αλοιφή και χρησιμοποιήθηκε για να μεταφραστεί η εβραϊκή λέξη masiha< Μεσσίας (: μτφ χριστός, ο αλειμμένος με ειδικό έλαιο, που προέβλεπε ο εβραϊκός νόμος για τους ιερείς). Έτσι η ελληνοεβραϊκή φράση Ιησούς Χριστός δηλώνει τον κεχρισμένο από το Θεό, τον Σωτήρα (πβ. Ιωάνν. 1,41: ευρήκαμεντον Μεσσίαν, ό εστίν ερμηνευόμενον τον Χριστόν). Η λ. Ιησούς προέρχεται από την εβραϊκή Yesuah και είναι συντετμημένη μορφή του Yehosuah (μτφ: ο Γιαχβέ είναι σωτηρία). Το όνομα Χρίστος είναι η φυσική κατάληξη της λ. Χριστός (με αναβιβασμό τόνου)
Η ελληνική λέξη Χριστός (: αλειμμένος) είναι η πιο δημοφιλής λέξη στον πλανήτη, επειδή ονομάστηκε έτσι ο ιδρυτής της Χριστιανικής θρησκείας (< Cristo, Christ, Crist, Христос, Kristu…)

Μαρία η Μαγδαληνή
Το επίθετο Μαγδαληνή προσδιορίζει την καταγωγή της. Καταγόταν, δηλαδή, από το χωριό Μάγδαλα. Το mighdal, στα εβραικά, σημαίνει “πύργος”.

Θωμάς
Ένας από τους Δώδεκα μαθητές του Χριστού, που έμεινε γνωστός ως άπιστος. Στην αραμαϊκή η λέξη Te’omà σημαίνει ο “δίδυμος”

*από το λεξικό Μπαμπινιώτη