Οι λέξεις της εβδομάδας, από τα 24grammata

Οι λέξεις της εβδομάδας:

Α. Ο “Γιάννης” και ο “Θεόδωρος” είναι το ίδιο όνομα; (Το εβραϊκό όνομα “Ιωάννης” αποδόθηκε στα Ελληνικά ως “Θεόδωρος”) για περισσότερα κλικ εδώ

Β. Γιατί γιορτάζουμε τα Θεοφάνια στις 6 Ιανουαρίου; κλικ εδώ

Γ. Αλήθεια, τι σημαίνει η λέξη “καλικάντζαρος” ; κλικ εδώ

> Για τις αρχές του Ιανουαρίου 2012 ετοιμάζουμε το νέο e-magazine Θρακικός ΑντίκΤυπος (τα πάντα γύρω από τον πολιτισμό της Θράκης, Αρχισυνταξία: Αθ. Τσακνάκης. Παράλληλη ηλ. έκδοση του 24grammata.com. (Για περισσότερες πληροφορίες κλικ εδώ)

Η φράση της εβδομάδας: Πράσινα άλογα.

(Τί Πράσσειν Άλογα και Πράσινα Άλογα μου λες τώρα;)

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός (24grammata.com)

 Ένας από τους πιο συχνούς λεξιλογικούς μύθους σχετίζεται με την αρχαιοελληνική, δήθεν, προέλευση της γνωστής φράσης “πράσινα άλογα”. Οι υποστηρικτές της αρχαιοελληνικής καταγωγής της λέξης θεωρούν, λανθασμένα κατά την άποψη μας, ότι προέρχεται από το “πράσσειν άλογα” [< το να πράττει, να ενεργεί κάποιος δίχως λογική (ά-λογα)]. Κάτι τέτοιο δεν ισχύει και γιατί δεν τεκμηριώνεται από τις γραπτές μαρτυρίες, αλλά και γιατί η φράση πράσινα άλογα χρησιμοποιείται (με την έννοια του παράλογου) στις λαϊκές παραδόσεις όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και της Ιταλίας, καθώς και της Ρουμανίας πράγμα το οποίο δηλώνει ότι το “πράσινα άλογα” ήταν μια αποδεκτή μεταφορά στον ευρύτερο Ευρωπαϊκό χώρο.

Το αδόκιμο “πράσσειν άλογα”

Το πράσινα άλογα [ετυμ.: πράσινο < εκ του πράσου, αυτός που έχει το χρώμα του πράσου + άλογο < (η αρχική σημασία της: παράλογο, το μη έχον λογική < α- στερητ .+ λόγος). Η λ. άλογον χρησιμοποιήθηκε αρχικά στη στρατιωτική γλώσσα ως μέρος της φράσης : άλογον ζώον, για να διακρίνει τα ζώα (άλογα) από τους στρατιώτες (έλλογα)]. Αν αναζητήσουμε τη φράση “πράσσειν άλογα” στα αρχαία κείμενα μόνο σε δύο περιπτώσεις, κατά τον Νίκο Σαραντάκο, θα συναντήσουμε το “άλογα” δίπλα στο “πράττω” αλλά ποτέ με τη σημασία μιας παροιμιώδους φράσης, η οποία υποδεικνύει κάτι το ψευδές ή αδύνατον να συμβεί: “Ο Ιουστίνος στην απολογία του έχει τα «ἀλόγως πραττόμενα»,

Η λέξη της εβδομάδας: Η πέρδικα. Επιστ. ονομ: Alectoris graeca (αλεκτορίς, η ελληνική)

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός (24grammata.com)

Γλωσσικά

Το πανέμορφο τούτο πτηνό έχει ένα αρκετά «δύσοσμο» όνομα. Κατά το λεξικό του Μπαμπινιώτη, η λέξη πέρδικα παράγεται από το το ρ. πέρδομαι (: πορδίζω, βδέω > βδελυρός), λόγω του θορύβου που προκαλούν τα φτερά της. Η ερμηνεία της λέξης μπορεί να είναι “δύσοσμη” ο λαός μας, όμως, εδώ και χιλιάδες χρόνια, την αναφέρει στο λόγο του, είτε επειδή θέλει να αναφερθεί στην όμορφη γυναίκα : «καλώς την να την πέρδικα, που περπατάει λεβέντικα» ή την «περδικόστηθη», είτε επειδή αναφέρεται στην καλή υγεία: «σε δυο μέρες θα είσαι περδίκι», είτε αναφέρεται στο θάρρος του ανθρώπου: «το λέει η περδικούλα του». Από τα Ελληνικά προέρχεται και η επιστημονική της ονομασία “alectoris graeca”, ενώ στις περισσότερες γλώσσες φέρει τον προσδιορισμό “graeca” (: η ελληνική). Στα Ιταλικά ονομάζεται: cutornice, στα Αγγλικά:  rock patridge, στα Γαλλικά: perdix bertavella, στα Γερμανικά: alpensteinhuhn, στα Ισπανικά: perdiz grieca, στα Ολλανδικά: europese steenpatrijz. Στα Ελληνικα, η αλεκτορίς, η ελληνική, αποκαλείται και ορεινή πέρδικα ή πέρδικα του βουνού ή μπαρταβέλλα, ή βουνίσια ή πετροπέρδικα.

Η λέξη της εβδομάδας: Το ελαστικό - Από τα 24grammata

γράφει ο Σωτήρης Αθηναίος 

Ο τροχός είναι μία πανάρχαια ανακάλυψη, η οποία παρέμεινε αναλλοίωτη για χιλιάδες χρόνια : ο δίσκος (η πλήμνη), το στεφάνι και το μεταλλικό επίσωτρο. Όμως, μόνο με την παρουσία του καουτσουκ, που θα αντικαταστήσει το μεταλλικό επίσωτρο του τροχού, θα συντελεστεί η πραγματική επανάσταση στην αυτοκίνηση. Το καουτσούκ (Caa- o- chu ) στη διάλεκτο των κατοίκων του Ισημερινού σημαίνει : «τα δέντρο που δακρύζει».Το καουτσούκ λαμβάνεται από το τροπικό φυτό Havea brasiliensis, αφού πρώτα αφαιρεθεί το ελαστικό γαλάκτωμα (latex).

Μετά το 1750 αρχίζει η μεθοδική επεξεργασία του καουτσούκ στην Ευρώπη. Αρχικά, πέτυχαν τον χρωματισμό και τη συνένωση των τεμαχίων καουτσούκ (Gossart, 1791). Εκείνη την εποχή, δημιουργήθηκε, από τους Αγγλους, η λέξη elasticus για να προσδιορίσουν τις ιδιότητες του νέου προϊόντος : νεολατινισμός < elasticus < αρχ. ελλ. : ελαύνω, στη ν.ε.: ελαστικό, λάστιχο κ.α. Μέχρι εκείνη την εποχή, όμως, το ελαστικό το χρησιμοποιούσαν, μόνο, για την κατασκευή αδιάβροχων ενδυμάτων, τιραντών και καλτσοδετών.

Η λέξη της εβδομάδας: το Σάντουιτς - Από τα 24grammata

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός (24grammata.com)

Τι είναι το Σάντουιτς;

Μη βιαστείτε να απαντήσετε ότι πρόκειται, μόνο, για ένα είδος πρόχειρου φαγητού. Εδώ και αιώνες το Sandwich είναι μια πανέμορφη ιστορική πόλη στη ΝΑ Αγγλία (Κεντ) με πληθυσμό 6800 πολίτες. Ο τέταρτος κόμης του Σάντουιτς, ο Τζον Μόνταγκιου (1718-1792) είχε διατελέσει ως υπουργός Ναυτικών και έμεινε στην Ιστορία ως ο πρώτος άνθρωπος, που “επινόησε” και έδωσε το όνομα του στο συγκεκριμένο είδος φαγητού.

Ο Κόμης δεν έχει χρόνο για να φάει...

Η ιστορία της λέξης ξεκινά, από τη στιγμή που ο κόμης του Σάντουιτς δεν ήθελε να λερώσει τα χέρια του και έδωσε εντολή στον υπηρέτη του να βάλει ένα κομμάτι κρέας ανάμεσα σε δύο φέτες ψωμί. Οι “κακεντρεχείς” υποστηρίζουν ότι ο Κόμης ήταν μανιώδης χαρτοπαίκτης και δεν άφηνε ούτε στιγμή την τράπουλα ακόμα και για το φαγητό.

Η λέξη της εβδομάδας: το Λαμόγιο - Από τα 24 grammata

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός (24grammata.com)

Στο Ολυμπιακό στάδιο της Αθήνας, στον αγώνα Παναθηναϊκού - Εργοτέλη (22/10/2011), αναρτήθηκε πανό που έγραφε «Πολιτικοί λαμόγια, βουλή των βολεμένων. Θα σας πνίξει η οργή των εξεγερμένων». Ο διαιτητής διέκοψε για 8 λεπτά τον αγώνα, προκειμένου να κατέβει το πανό, επικαλούμενος ότι προσβάλει το φίλαθλο πνεύμα.

Το σύνθημα είχε, σαφέστατα, πολιτικό χαρακτήρα (και ισοπεδωτικό, αφού αναφερόταν σε όλους ανεξαιρέτως τους πολιτικούς), αλλά για να διαπιστώσουμε αν ήταν και υβριστικό πρέπει να ερμηνεύσουμε τον όρο "Λαμόγιο/α"

Τα Λαμόγια ήταν οι βοηθοί, οι αβανταδόροι, των παπατζήδων.

Η λέξη της εβδομάδας : γορίλλας Οι μυστηριώδεις γυναίκες που τις έλεγαν “γορίλλαι”

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός

O γορίλλας, αρχικά, προσδιόριζε μυστηριώδη φυλή με τριχωτές γυναίκες (αι γορίλλαι). Ο G.Germain στο «hesperis», 44, σελ. 218) θεωρεί ότι η λέξη, ίσως, είναι αναγραμματισμός της ελληνικής λέξης οργίλαι (:οργισμένες, επειδή αυτές οι «γυναίκες» θεωρούνταν άγριες).

Η ιστορία της λέξης

Ο γορίλλας είναι ένα άκακο θηλαστικό, ο μεγαλύτερος απ΄ όλους τους πιθήκους, αποκλειστικά χορτοφάγος, ζει στην Κ. Αφρική (στα δάση του Γκαμπόν, του Καμερούν, του Κονγκό) και ποτέ δεν απειλεί τον άνθρωπο (εκτός, αν πρόκειται να αμυνθεί). Ο άνθρωπος, όμως, πάντα φοβάται οτιδήποτε ξεπερνά τον ίδιο (ο γορίλλας έχει βάρος 200-300 κιλά και ύψος 2μέτρα) και γι αυτό απέδωσε αρνητική σημασία στη λ. γορίλλας.

Έτσι, τη λέξη γορίλλας την έχετε, σίγουρα, ακούσει στις φράσεις: «έβαλε δύο γορίλλες να τον φυλάνε» ή «έστειλε τους γορίλλες του», (το ίδιο σωστό με ένα ή με δυο -λ-) γενικά, την έχετε συνδυάσει με οτιδήποτε έχει σχέση με το θηριώδες

Οι λέξεις της εβδομάδας : Σχολείο – Σχόλη (: Αργία) – Σκουλαρίκι και όμως, έχουν ετυμολογική σχέση!!!

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός

Οι μαθητές στην Ελλάδα (κυρίως στο Λύκειο) είναι, ίσως, οι πιο ταλαιπωρημένοι άνθρωποι. Όσοι, ιδιαίτερα, φοιτούν σε ιδιωτικό εκπαιδευτήριο ξεκινούν τη μέρα τους από τις 6π.μ. και τελειώνουν περίπου τα μεσάνυχτα. Αυτοί οι ταλαίπωροι μαθητές σε καμία περίπτωση δε θα μπορούσαν να φανταστούν ότι η λ. σχολείο είχε ως αρχική σημασία την ανάπαυση, την ησυχία, τον ελεύθερο χρόνο (< αρχαία ελληνική λέξη: σχόλη). Η αρχική σημασία της λ. σχόλης είχε την έννοια του: “βραδύνω, αργοπορώ” («σχολήν τίθημι» : αργοπορώ) ή («σχολή γίγνεται»: υπάρχει καιρός). Με το ίδιο νόημα απαντάται και σήμερα στη φράση: «Κυριακή γιορτή και σχόλη». (Για πρώτη φορά στο διαδίκτυο, όλα τα σχολικά βιβλία (220) του Δημοτικού, Γυμνασίου, Λυκείου σε τρία εύχρηστα e-book εντελώς δωρεάν από τα 24grammata.com)

Οι λέξεις της παραλίας: Μπικίνι / Μαγιό / Μπουρκίνι / Κρις κραφτ

Από τα 24grammata

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός

Μπικίνι / Μαγιό

Το μπικίνι πήρε το όνομα του από την ατόλη Μπικίνι (νήσοι Μάρσαλ), Ειρηνικός Ωκεανός, μεταξύ της Χαβάης και της Παπούα-Νέα Γουινέα. Το τοπωνύμιο αποδόθηκε στο προκλητικό μαγιό από το Γάλλο Λουί Ρεάρ, επειδή εκείνη την εποχή το αμερικάνικο ναυτικό πραγματοποιούσε πυρηνικές δοκιμές στην ατόλη (κοραλιογενής νησίδα) Μπικίνι. Έτσι και ο Ρεάρ προσδοκούσε ότι το εν λόγω μαγιό (: γαλλ. λέξη, αρχικά δήλωνε το ύφασμα που εφαρμόζει στο σώμα και τύλιγαν το νεογέννητο) θα έκανε την εμφάνιση των γυναικών “εκρηκτική”. Οι νήσοι Μάρσαλ, συμπεριλαμβανομένης της ατόλη Μπικίνι, το 1977 απέκτησαν την ανεξαρτησία τους από τους Αμερικανούς, όχι λόγω φιλελεύθερων αντιλήψεων των ΗΠΑ, αλλά επειδή δε συνέφερε, τις ΗΠΑ, η καταβολή αποζημιώσεων στους ιθαγενείς. Τα περισσότερα νησιά είναι ακατοίκητα και επικίνδυνα, λόγω της μόλυνσης από τις πυρηνικές δοκιμές και τη μεταφορά των πυρηνικών αποβλήτων από τις ΗΠΑ (μάλλον έχουν δίκιο όσοι λένε: “άλλοι το φοράνε το μπικίνι και άλλοι κλαίνε στο Μπικίνι”). www.24grammata.com

Η γλώσσα μας - Από τα πιο συγκλονιστικά άρθρα για την Ελληνική γλώσσα

Έστειλε η συμπατριώτισσά μας, Ιωάννα Καΐλη

Η Αγγλική γλώσσα έχει 490.000 λέξεις από τις οποίες 41.615 λέξεις. είναι από την Ελληνική γλώσσα.. (βιβλίο Γκίνες)
Η Ελληνική με την μαθηματική δομή της είναι η γλώσσα της πληροφορικής και της νέας γενιάς των εξελιγμένων υπολογιστών, διότι μόνο σ' αυτήν δεν υπάρχουν όρια.
(Μπιλ Γκέιτς, Microsoft)
Η Ελληνική και η Κινέζικη. είναι οι μόνες γλώσσες με συνεχή ζώσα παρουσία από τους ίδιους λαούς και.....στον ίδιο χώρο εδώ και 4.000 έτη. Όλες οι γλώσσες θεωρούνται κρυφοελληνικές, με πλούσια δάνεια από τη μητέρα των γλωσσών, την Ελληνική.
(Francisco Adrados, γλωσσολόγος).

Η λέξη της εβδομάδας : Τσίπα από τα 24grammata - Αφιερωμένη στους πολιτικούς μας

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός

Ο πρωθυπουργός φεύγει από του Μαξίμου (μήπως κάποιος να του εξηγήσει τι σημαίνει η λ. “τσίπα”;)

Τσίπα > πιθανόν σλαβικής προέλευσης, που σημαίνει πέτσα. Μεταφορικά δηλώνει το φιλότιμο, τη σεμνότητα. Ο ξετσίπωτος είναι ο άνθρωπος που δεν έχει δέρμα (μεταφ. δίχως κανένα ηθικό φραγμό)

Ενώ ο κόσμος χάνεται, βρέθηκε η λύση της κακοδιοίκησης: “Το Μέγαρο Μαξίμου είναι αντιλειτουργικό”

Ο πρωθυπουργός αποφάσισε να εγκαταλείψει το “ενεργοβόρο” Μέγαρο Μαξίμου.

Η λέξη της εβδομάδας από τα 24γράμματα: Τι σημαίνει η λέξη ''Κιμωλία'';

γράφει ο Θηβαίος Νικόλαος

 Τι είναι το σχολείο;

- Ο χώρος που ο μαθητής συνειδητοποιεί ότι δεν υπάρχει μεγαλύτερο θαύμα από την ανθρώπινη ικανότητα για γνώση και ότι το παραμικρό μόριο γνώσης είναι τόσο σημαντικό που έχει τη δύναμη να μας αλλάξει προς το καλύτερο (όπως θα έλεγε και ο Λέο Μπουσκάλια, 1924-1998)

τι είναι η στείρα γνώση;

- Να έχεις περάσει χρόνια και χρόνια στα θρανία μπροστά από το μαυροπίνακα και τις κιμωλίες. Να έχεις ολοκληρώσει τα μαθητικά ή τα φοιτητικά σου χρόνια ή, το πιο θλιβερό, να ‘σαι εκπαιδευτικός και να εντυπωσιάζεσαι, όταν θα ακούσεις την ετυμολογική εξήγηση της λέξης κιμωλίας.

Στην εποχή του μαρκαδόρου και του διαδραστικού πίνακα είναι ρομαντισμός να μιλάμε για την  “κιμωλία γη”.
Πρόκειται ένα είδος κρητίδας που αφθονεί στη νήσο Κίμωλο, εξ ου και το όνομα “κιμωλία”, ορυκτό με μικροσκοπικά σφαιρίδια ανθρακικού ασβεστίου και σφαιρίδια από κελύφη πρωτόζωων κ.ά. Είναι πέτρωμα μαλακό, ευκολότριφτο, λευκό. Εύκολα αποσπούνται τα μόριά του κι αφήνουν τα ίχνη τους, αν σύρουμε την κιμωλία πάνω σ’ ένα σώμα. Η κιμωλία του σχολείου προέρχεται απ’ αυτό το πέτρωμα
Ποιος, άραγε, δάσκαλος  με την ευκαιρία της λέξης κιμωλία, εξήγησε στα παιδιά την ιστορία αυτού του τόπου. Από τα πρώτα πράγματα που ακούει ο Έλληνας μαθητής στο σχολείο είναι η κιμωλία, αλλά αγνοεί συστηματικά το νησί, που παρήγαγε αυτό το πέτρωμα και της έδωσε το όνομα του.
Το μεγαλείο της γλώσσας είναι αυτό ακριβώς: ξεκινώντας από αυτό το ασβεστολιθικό πέτρωμα, την κιμωλία,  ο δάσκαλος μπορεί να οδηγήσει τους μαθητές απευθείας στη μαγεία των Κυκλάδων, στο  ηφαιστειογενές τοπίο,της Κιμώλου. Εκεί που οι ψυχές είναι ελάχιστες, αλλά το μεγαλείο του τόπου ασύλληπτο. Πεντακόσιοι κάτοικοι στέκουν περήφανοι ανάμεσα στα κύματα και τoν αέρα, σε πείσμα όλων των ανεύθυνων νεοελλήνων. Και αυτή η ανευθυνότητα ξεκινά από το Δημοτικό σχολείο.
Τον πολτό της κιμωλίας χρησιμοποιούμε  για εξάλειψη λαδερών κηλίδων από τα μάρμαρα, απ’ τα πατώματα και άλλα. στην ορολογία του μπιλιάρδου η κιμωλία ονομάζεται τεμπεσίρι [ < τουρκική, tebeşir (κιμωλία) < περσική tabāşīr] και τοποθετείται στην κεφαλή της στέκας του μπιλιάρδου

Η ετυμολογία της λ. Κίμωλος είναι αβέβαιη, αλλά κάποιοι υποστηρίζουν, μάλλον αυθαίρετα, ότι Κίμωλος ονομαζόταν ο πρώτος οικιστής, σύζυγος της κόρης του Ταύρου, Σίδης.

Οι λέξεις της εβδομάδας από τα 24grammata. Τι σημαίνουν οι λέξεις: Διακαινήσιμος, Μάιος, Προλετάριος

Γράφει ο Γιώργος Δαμιανός

Φέτος, με το τέλος της Διακαινησίμου Eβδομάδας μπαίνει στη ζωή μας ο Μάιος

Όπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος, οι” ψημένοι” με τις πορείες ετοιμάζουν τα κόκκινα λάβαρα για να τιμήσουν την εργατική πρωτομαγιά, ενώ κάποιοι άλλοι θα προτιμήσουν να μαζέψουν λουλουδάκια στους κάμπους και τις εξοχές. Όλοι μαζί, στο τέλος, ακόμα και αυτοί που δεν έκαναν τίποτα από τα παραπάνω, θα βρεθούν στις ταβέρνες για κοψίδια και τα σχετικά.

Ας γνωρίσουμε, όμως, κάποιες λέξεις των ημερών.

Μάιος

Με τον όρο Maia (μεταφορά της ελληνικής λέξης “Μαία”) ονομαζόταν Ρωμαϊκή θεότητα και προς τιμή της ονομάστηκε ο μήνας στο Ρωμαϊκό ημερολόγιο. Στη Ρώμη η Θεά Μαία, όπως και ο γιος της Ερμής, λατρευόταν ως θεά του εμπορίου. Η Μαία στην ελληνική μυθολογία ήταν  μία από τις Πλειάδες, τις εφτά κόρες του Άτλαντα και της Πλειώνης. Λατρευόταν ως μητέρα του Ερμή, τον οποίο είχε αποκτήσει από την παράνομη σχέση της με τον Δία. Για αυτό και είχε κρυφτεί στο όρος  Κυλλήνη (Ζήρεια) για να γλυτώσει από την οργή της Ήρας.

Προλετάριος

Στην αρχαία Ρώμη χρησιμοποιούσαν τον όρο proletarius (< proles= τέκνο, απόγονος) για να δηλώσουν τους απόρους πολίτες που δεν μπορούσαν να προσφέρουν τίποτα άλλο στη πολιτεία, παρά μόνο τα παιδιά τους για να υπηρετήσουν την πατρίδα ως στρατιώτες. Τον όρο proletarius θα “ξεθάψει”, ο Κάρολος Μαρξ για να δηλώσει τον μισθωτό εργάτη, που δεν ελέγχει ή δεν κατέχει τα μέσα παραγωγής

Οι λέξεις της εβδομάδας: Λέξεις και ονόματα του Πάσχα. Από τα 24grammata

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός 

Διαβάστε, επίσης, το άρθρο του Αθ. Τσακνάκη: “Λαμπριάτικα Ονόματα”

Πάσχα
Η λέξη Πάσχα προέρχεται από την αραμαϊκή pascha < εβραϊκή pesah που σημαίνει “πέρασμα, διάβαση”.
> Η λέξη περιέγραφε “τη δεκάτη πληγή κατά των Αιγυπτίων, όπου, σύμφωνα με τη βιβλική παράδοση ο άγγελος προσπερνούσε τις πόρτες των Ιουδαίων, που ήταν βαμμένες με αίμα αρνιού και δε σκότωνε τα πρωτότοκα παιδιά τους, (πβ, εξοδ 12, 23)”*
>> οι Χριστιανοί γιορτάζουν την ανάσταση του Σωτήρα και τη διάβαση από το θάνατο στη ζωή
 

Σταυρός
Η λέξη σταυρός αρχικά δήλωνε τον όρθιο πάσσαλο ή οτιδήποτε χρησιμοποιούσαν για να στηρίζουν κάτι. Παράγεται από το ρ, ίστημι < θ. -στα. Στα Λατινικά αποδόθηκε και με τη σημασία του in-staurare (: αποκαθιστώ κάτι στην αρχική του θέση). Στην Καινή Διαθήκη αντί για τη λέξη σταυρός χρησιμοποιείται, εναλλακτικά και η λέξη “ξύλον” (π.χ. κρεμάσαντες επί ξύλου, Πραξ. 5,30)

Αβγό ή αυγό
Η ορθή γραφή είναι το αβγό. Από την κράση τά ωά (πληθ. του αρχ. ωόν ) > ταωγά (με ανάπτ. μεσοφ. [γ] για αποφυγή της χασμωδίας) > tauγa (τροπή του φθόγγου /o/, μεταξύ δύο α, σε ημίφωνο u για αποφυγή της χασμωδίας) > μεσαιων. [t-avγa] > τ’ αβγά > αβγό. (βλ. Γ. Χατζιδάκη, Μεσαιωνικά και Νέα Ελληνικά, τόμος Β΄, σ.322, Ν.Π.Ανδριώτη, Ετυμολογικό Λεγικό της Κοινής Νεοελληνικής, Γ.Μπαμπινιώτη, Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας,).

Οβελός και οβελίας
Ο οβελός είναι η σιδερένια ράβδος, η σούβλα, στην οποία περνιώνται κομμάτια κρέατος για ψησιμο. Με τη λέξη Οβελίας δηλώνεται το αρνί που ψήνεται στη σούβλα, παρόλο που αρχικά προσδιόριζε οτιδήποτε ψήνεται στη σούβλα. Από τη λέξη οβελός παράγεται και η λέξη οβολός που καλείστε να προσφέρετε στην εκκλήσία ή και αλλού

Σούβλα
Η σούβλα προέρχεται από τα Λατινικά (subula< suere, συρράπτω, συναρμόζω). Η λέξη από τους πρώτους Χριστιανικούς αιώνας μαρτυρείται ως όργανο βασανιστηρίων και, τελικά, θα επικρατήσει εκτοπίζοντας την ελληνική λέξη “οβελ. Παράγωγα: σουβλάκι, σουβλερός, σουβλί, σουβλιστό

Χριστός

Το όνομα Χρίστος παράγεται από το χριστός (< κεχρισμένος < ο φέρων το χρίσμα < αρχ. ελλ. ρήμα: χρίω). Χρησιμοποιήθηκε ως επιθετικός προσδιορισμός της λέξης Ιησούς (Ιησούς Χριστός). Άρχικά, η λέξη “χριστός” προσδιόριζε οτιδήποτε έχει επαλειφθεί με μύρο ή αλοιφή και χρησιμοποιήθηκε για να μεταφραστεί η εβραϊκή λέξη masiha< Μεσσίας (: μτφ χριστός, ο αλειμμένος με ειδικό έλαιο, που προέβλεπε ο εβραϊκός νόμος για τους ιερείς). Έτσι η ελληνοεβραϊκή φράση Ιησούς Χριστός δηλώνει τον κεχρισμένο από το Θεό, τον Σωτήρα (πβ. Ιωάνν. 1,41: ευρήκαμεντον Μεσσίαν, ό εστίν ερμηνευόμενον τον Χριστόν). Η λ. Ιησούς προέρχεται από την εβραϊκή Yesuah και είναι συντετμημένη μορφή του Yehosuah (μτφ: ο Γιαχβέ είναι σωτηρία). Το όνομα Χρίστος είναι η φυσική κατάληξη της λ. Χριστός (με αναβιβασμό τόνου)
Η ελληνική λέξη Χριστός (: αλειμμένος) είναι η πιο δημοφιλής λέξη στον πλανήτη, επειδή ονομάστηκε έτσι ο ιδρυτής της Χριστιανικής θρησκείας (< Cristo, Christ, Crist, Христос, Kristu…)

Μαρία η Μαγδαληνή
Το επίθετο Μαγδαληνή προσδιορίζει την καταγωγή της. Καταγόταν, δηλαδή, από το χωριό Μάγδαλα. Το mighdal, στα εβραικά, σημαίνει “πύργος”.

Θωμάς
Ένας από τους Δώδεκα μαθητές του Χριστού, που έμεινε γνωστός ως άπιστος. Στην αραμαϊκή η λέξη Te’omà σημαίνει ο “δίδυμος”

*από το λεξικό Μπαμπινιώτη

Τι σημαίνουν οι λέξεις: “σπάω πλάκα”, αστείο, κορόιδο, κ.ά Αφιέρωμα : “το γέλιο στην Τέχνη και τη Ζωή μας”

20 άρθρα, στις 2 πρώτες σελίδες γεμάτες γέλιο. Το μοναδικό παυσίλυπο στην εποχή του Δ.Ν.Τ.

γράφει ο Γιώργος Δαμιανός

Για τη σημασία του γέλιου στη ζωή μας, είναι αρκετό να θυμηθείτε ότι η λέξη γελώ (< Ι.Ε. *gele > λάμπω) είναι ομόρριζη με τη λ. γαλήνη. 24grammata.com

Η λέξη αστείο παράγεται από το άστυ και προσδιόριζε, ήδη, από την εποχή του Αριστοφάνη το λεπτό και εκλεπτυσμένου χιούμορ του αστού. Με παρόμοια σημασία και η λέξη χωρατό < η εύθυμη ιστορία των κατοίκων της χώρας, πόλης. Το γέλιο δε συνδέεται μόνο με την ευθυμία (θυμός: εσωτερικός κόσμος) αλλά και με το σαρκασμό (< κυριολ. σημασία: “το σχίσιμο της σάρκας”) καθώς και με την κοροϊδία (< κορόιδο < κουρόγιδο < κουρεμένο γίδι), για να δηλώνει οτιδήποτε γίνεται περίγελως).

Σπάω πλάκα: Οι πρώτοι δίσκοι φωνογράφου, ονομάζονταν “πλάκες”, ήταν από βακελίτη. Τα νυχτερινά κέντρα διέθεταν φωνόγραφο για τα γλέντια των θαμώνων και μεγάλες ποσότητες πλακών, γιατί ο βακελίτης δεν είχε μεγάλη διάρκεια ζωής και φθειρόταν μέσα σε λίγες μέρες. Την κατάληξη των φθαρμένων πλακών, μάλλον, την υποπτευτήκατε: οι γλεντζέδες τις έσπαζαν, όπως αργότερα θα σπάνε τα πιάτα, και έτσι έμεινε η φράση “σπάω πλάκα”. Περισσότερα στο 24grammata.com

Η λέξη της εβδομάδας από τα 24γράμματα: Η ιστορία της λέξης αυτόματος

24γράμματα.

Ηλεκτρονικό περιοδικό για τη Γλώσσα, την Ιστορία και τον Πολιτισμό.

Η λέξη της εβδομάδας από τα 24γράμματα: Η ιστορία της λ. αυτόματος >automatic> auto… (από τις πιο διαδεδομένες παγκοσμίως). Γράφει ο Γιώργος Δαμιανός
Παρουσίαση με λίγα λόγια: H λέξη αυτόματος [< αυτός + μάω (: σκέπτομαι)] δηλώνει το «σκέπτομαι από μόνος μου», «αφ΄εαυτού». Αρχικά, προσδιόριζε οτιδήποτε κινείται δίχως την άμεση ανθρώπινη παρέμβαση, τον αυτοματισμό, το ρομπότ . Θα εκπλαγείτε, όμως, όταν θα διαβάσετε ότι ο όρος με τη σημασία του ρομπότ αναφέρεται για πρώτη φορά στην Ιλιάδα (Σ, 376): « Ο Ήφαιστος ...έφτιαχνε τρίποδες...και έβαζε κάτω από του καθενός τον πάτο μαλαματένιες ρόδες για να τρέχουν μόνοι τους (στο πρωτότυπο: “αυτόματοι”) στη συγκέντρωση των Θεών και ύστερα πάλι να γυρίζουν σπίτι» 24γράμματα
Το 1589 ένας καθολικός ιερέας, ο Baldo Beraldino , θα διασώσει, στη Λατινική γλώσσα, την πραγματεία του Ήρωνος του Αλεξανδρέα «περί αυτοματοποιητικής». Ποιος ήταν ο Ήρων; Περίφημος μηχανικός που έζησε, ίσως, τον α΄αιωνα, στην Αλεξάνδρεια. Διηύθυνε το πρώτο συστηματικό “Πολυτεχνείο” του κόσμου (την Ανώτατη Τεχνική Ελληνική Σχολή). Στο έργο του «αυτοματοποιητική» ερευνά την υδροστατική αλλά και την πίεση των ατμών ως κινητήρια δύναμη. Αναφέρει την κατασκευή αυτομάτου μηχανήματος σε ναό που ανοιγόκλεινε τις πόρτες (πότε σας είπαν ότι ανακαλύφθηκε η ατμομηχανή; Το 1690; Από τον Παπέν ; ...για να το ξανασκεφτείτε)..
Πάντως, η χρήση της λέξης (ως μηχανικός όρος) ήταν περιορισμένη, αφού περιορισμένη ήταν και η μηχανολογία. Το 1816, ο όρος «ξεθάβεται» από τον συγγραφέα Ε.Τ.Α. Hoffmann (1776-1822) που σημειώνει επιτυχία με το “Die Automaten” (πρόκειται για μηχανική κούκλα, ρομπότ) και επανεντάσσει τον ξεχασμένο ελληνικό όρο στους Δυτ. Ευρωπαίους. 24γράμματα Είναι η εποχή των πρώτων ατμομηχανών. Η λέξη αυτόματος γίνεται της μόδας για να προσδιορίσουν τις νέες μηχανικές-«ρομποτικές» ανακαλύψεις, «τα μηχανήματα του διαβόλου». Έτσι, δημιουργήθηκαν οι νέες λέξεις παγκόσμιας εμβέλειας, όπως: γαλλ.: automatisation, αγγλ.: automatic, ιταλ.: automatico . Στην Αμερική θα φτάσει ως automatization, αλλά κάποιος διοικητής της Ford θα το περικόψει και το 1945 θα εμφανιστεί για πρώτη φορά ως automation. Ως συγκοπτόμενη λέξη διατηρήθηκε σ’ όλες τις γλώσσες με τη μορφή: auto…
Αν η σκέψη σας οδηγήθηκε στο αυτόματο κιβώτιο ταχυτήτων, καλό είναι να προσέξετε ότι δεν υπάρχει σειρ(ε)ιακό κιβώτιο, αλλά μόνο σειραϊκό (έχει, δηλαδή, στη σειρά, serial, τις ταχύτητες). 24γράμματα

1. Η λέξη είναι τσέχικη : ρομπότ < robota (: εργασία). Σχηματίστηκε από τον τσέχο συγγραφέα Capek στο μυθιστόρημα: Rossum’s Universal Robot
2. Η λέξη «αυτόματος» αναφέρεται, επίσης: Ιλιάδα (Ε,711). Αριστοτέλης, Αθηναίων πολιτεία (8,5). Ευριπίδης, Ιφιγένεια εν Ταύροις, 1166
3. Μετάφραση: Κομνηνού - Κακριδή. Αναλογιστείτε για λίγο: τι είδους φαντασία διέθετε ο Όμηρος; Ή, μήπως, δεν είναι αποκύημα της φαντασίας του;
4. Degli automati, di Herone Alessandrino, μετ. Στα λατ. Baldo Berardino, abate di Guastalla, Venetia, 1589
5. Denis Papin (1647–1713). H ατμοσφαιρική μηχανή του Παπέν αξιοποιεί την πίεση του ατμοσφαιρικού αέρα (όχι, ακριβώς, του ατμού). Περισσότερα, καθώς και η μετάφραση του άρθρου σε 3 γλώσσες, στα 24γράμματα
   

 

Δείτε όλο το αρχείο από την “λέξη της εβδομάδας” αλλά και άλλα ενδιαφέροντα άρθρα στη διεύθυνση www.24grammata.com. Μπορείτε να εγγραφείτε για να ενημερώνεστε για τα εβδομαδιαία ανανέωση από τα 24γραμματα, στη διεύθυνση http://24grammata.com/?page_id=6. Αν δεν επιθυμείτε να λαμβάνετε ενημερωτικά μηνύματα, μπορείτε να επιβεβαιώστε ότι θέλετε να αφαιρέσετε το email σας από την ενημερωτική λίστα στέλνοντας ένα email στο unsubscribe@24grammata.com με τίτλο “Διαγραφή” ή “Unsubscribe”

24γραμματα© 2011. Με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος. Ανάπτυξη από τα 24γραμματα

Η λέξη της εβδομάδας από τα 24γράμματα: Ποια η σχέση ανάμεσα στο χάος, το γκάζι, και την γκαζόζα;

Από τα 24grammata

Παρουσίαση με λίγα λόγια: Η λέξη γκάζι παράγεται από την αρχαία ελληνική λέξη Χάος. Παράξενο; Όχι και τόσο, αρκεί να ακολουθήσετε τα απλά μαθήματα μυθολογίας: Κατά τον Ησίοδο , το χάος ορίζεται η πρωτογενής αρχή, όχι όμως ως αφηρημένη έννοια αλλά ως σκοτεινός χώρος γεμάτος νέφη. Αντίθετα, η ορφική κοσμογονία παραδέχεται το χάος ως δεύτερη αρχή του κόσμου μετά το Χρόνο. Ο Πλάτων αναφέρει ότι από το Χάος γεννήθηκε ο Έρωτας (φτυστός ο πατέρας του, αυτός ο Έρωτας). 24γράμματα
Καλά όλα αυτά, θα έλεγε κάποιος. Αλλά, τι σχέση έχουν με το γκάζι;
Μέχρι το 1640 απολύτως καμία. Τη χρονιά εκείνη, ένας ιδιοφυής Φλαμανδός «χημικός», ο Βαν Χέλμοντ (Johann Batista Helmont, 1577- 1644) πέτυχε την παρασκευή καύσιμου μείγματος αερίων (μονοξείδιο και διοξείδιο του άνθρακα CO, CO2, το αδέσμευτο αέριο, gas sylvestre). Μόνο που, ακόμα, δεν ήξερε πως να το ονομάσει. Δανείστηκε, λοιπόν, την ελληνική λέξη χάος, για να δηλώσει την άμορφη και απροσδιόριστη μάζα του αερίου (gas), γιατί κάπως έτσι φανταζόταν ότι ήταν και το χάος (χάος >caos > gaos > gas) . Στη συνέχεια παρήχθησαν όλες οι λέξεις που αναφέρονται στο αέριο > γκαζ, γκαζιέρα, γκαζάκι, γκαζάδικο αλλά και τα αεριούχα ποτά όπως η γκαζόζα (24γράμματα).
Τώρα, πώς από το αέριο (gas) οδηγηθήκαμε στο γκάζι του αυτοκινήτου (γκαζώνω, γκαζωμένος, η γκαζιά, τα γκάζια); Γι αυτό ευθύνονται τα γκαζοζέν (gazogene) αυτοκίνητα που είχαμε στη χώρα μας, κατά τη γερμανική κατοχή (έκαιγαν gas, λόγω έλλειψης πετρελαίου). Έτσι, δίνω gas στη μηχανή ισοδυναμούσε με το δίνω καύσιμο στη μηχανή για να επιταχυνθεί.
Ησίοδος, θεογονία,116.
Πλάτων, Συμπόσιο 178. Αναφορά της λ. χάος ως νεφελώδες αέριο γίνεται και στους : Αριστοφάνη (Όρνιθες, 192, 1218), Βιργίλιο (Ecloghe,VI,31), Οβίδιο (Metamorfosi), αλλά και στο κατα Λουκάν Ευαγγέλιον ( 16, 26).
J. B. Van Helmont, Ortus medicinae, Amsterdam 1652. Στις σελίδες 59, 86 αναλαμβάνει την πατρότητα του όρου και παραδέχεται τη σχέση με τη λ. Χάος. Το κείμενο στα λατινικά : halitum illum, gas vocavi, non longe a chaos veterum secretum.
Διαβάστε στα 24γράμματα για την περίεργη ιστορία της λέξης χάος, καθώς και τη σχετική βιβλιογραφία (Γιώργος Δαμιανός).

Η λέξη της εβδομάδας από τα 24γράμματα: Το γάλα και ο γαλαξίας

Από τα 24γράμματα

Παρουσίαση με λίγα λόγια: η λέξη γαλαξίας παράγεται από τη λ. γάλα και αυτό γιατί στην αρχαιότητα θεωρούσαν ότι είναι από γάλα (ή μοιάζει με γάλα) ο νεφελώδης λευκάζων κύκλος που περιβάλλει τον ορίζοντα. Ο μύθος που εξηγεί και την ετυμολογία του γαλαξία είναι αυτός της Ήρας, η οποία θήλαζε τον Ηρακλή για να γίνει αθάνατος. Όταν, όμως, ανακάλυψε την απάτη του Δία διέκοψε απότομα το θηλασμό και το γάλα της χύθηκε στο σύμπαν. Ο ίδιος ο Πλούταρχος (περί των αρεσκ. τοις φιλοσόφ. 892e) δίνει την ετυμολογική ερμηνεία του γαλαξία: «δια δε τη λευκόχροιαν γαλαξίας ονομαζόμενος». Στα μάτια των αρχαίων φάνταζε ένας δρόμος που οδηγεί στο μυστήριο. Οι μύθοι θέλουν τη «φωτεινή οδό» να είναι δημιούργημα του Ηλίου, λόγω της αρχικής καθημερινής πορείας του («ηλιακόν δρόμον»). 24γράμματα Άλλοι μύθοι θέλουν την «αστερόσκονη» του γαλαξία («την οδόν του Φαέθοντος») ως αποτέλεσμα της καταστροφικής αρματηλασίας του Φαέθοντος (Διόδωρος, Ε, 23). Οι Λατίνοι επηρεασμένοι από τον ελληνικό όρο θα αποκαλέσουν τον «γαλαξία κύκλο» ως via lactea (: γαλακτική οδό, αγγλ.: milky way). Ο Οβίδιος, Metamorfosi Ι, 168 , πιστεύει ότι η οδός αυτή οδηγεί στο ανάκτορο του Διός. Η γαλακτική οδός είναι κάτι που ερεθίζει τη φαντασία των αρχαίων. Τους φαντάζομαι να αναρωτιούνται: «που οδηγεί αυτός ο δρόμος;», «τί υπάρχει πίσω απ΄εκεί;» Βλέπετε είναι αδύνατον να μην είχαν και τότε τους «ουφολόγους» τους. Η χριστιανική φαντασία θα οικειοποιηθεί το μύθο του Γαλαξία και αποφασίζει ότι είναι ο δρόμος των Αγίων: «το ζωνάρι της Παναγιάς», «ο Ιορδάνης ποταμός» και για τους ρωμαιοκαθολικούς είναι ο δρόμος που περπατά ο San Giacomo. Στη λαϊκή παράδοση περιγράφεται ως «του παπά ή του κουμπάρου τα άχυρα». Ο όρος πέρασε αυτούσιος η μεταφρασμένος σε όλες τις γλώσσες της Εσπερίας: Αγγλικά: galaxy ή Milky way, Ιταλικά: galassia ή via lactea, Γαλλικά: Galaxie ή voie lactee, Γερμανικά: Galaxie ή Milchstrasse. Διαβάστε στα 24γράμματα για την περίεργη ιστορία της λέξης γαλαξίας, καθώς και τη σχετική βιβλιογραφία (Γιώργος Δαμιανός).

Για περισσότερα στο: 24grammata.com

910 άρθρα στην ελληνική, αγγλική, γαλλική, γερμανική, ιταλική και ισπανική γλώσσα/ Δωρεάν ebooks

Μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ιστοσελίδα, για τα γράμματα και τον πολιτισμό. Αξίζει την επίσκεψή σας

24γράμματα.

Ηλεκτρονικό περιοδικό για τη Γλώσσα, την Ιστορία και τον Πολιτισμό.

Η λέξη της εβδομάδας από τα 24γράμματα: Τι σημαίνει η λέξη Mercedes;
Παρουσίαση με λίγα λόγια: Το όνομα Μercedes (Μερτσέντες, κατά τους ισπανόφωνους ή Μερσέντε, κατά τους Γαλλόφωνους) είναι γυναικείο όνομα και σημαίνει: η Χάρις (υποκ. Χαρούλα). Πρόκειται για επιθετικό προσδιορισμό της Παναγίας: Maria de las Mercedes (μτφ: Παναγία, η Μεγαλόχαρη ή η Ελεούσα, Mercedes > Χάρις, Eλεούσα, απ΄ εδώ και το γαλλικό mercie: ευχαριστώ). Αλήθεια, πως θα σας φαινόταν: «το καινούριο μοντέλο της Χαρούλας» (αντί για το καινούριο μοντέλο της Mercedes) ή “πόσα άλογα έχει η Χαρούλα/Mercedes”; Κάπως έτσι αντιλαμβάνεται τη λέξη Μercedes ένας Ισπανόφωνος.
Η Ιστορία της Λέξης: Mercedes έλεγαν, λοιπόν, και την κόρη του Emil Jellinek (αντιπροσώπου της Daimler). Αυτός, στις αρχές του 1900, είχε παραγγείλει στη Daimler (ιδρύθηκε στη δεκαετία του 1880 από τους Gottlieb Daimler – Karl Benz) μία νέα έκδοση για να τα διακινήσει στη Γαλλία και τα «βάφτισε» με το όνομα της κόρης του. Τα αυτοκίνητα είχαν επιτυχία στη Γαλλία και αργότερα η Daimler τα υιοθέτησε για όλη τη νέα αυτοκινητοβιομηχανία της και έτσι δημιουργήθηκε το όνομα – σημείο αναφοράς-στην ιστορία του αυτοκινήτου . Με το όνομα Mercedes βρίσκουμε και πολλές πόλεις: Αργεντινή, Βραζιλία, Ουρουγουάη, Τέξας, Φιλιππίνες. Επώνυμες γυναίκες με το όνομα Mercedes: Mercedes McCambridge (ηθοποιός, βραβείο Όσκαρ), Mercedes Ruehl (ηθοποιός, βραβείο Όσκαρ), Mercedes Sosa (τραγουδίστρια, Αργεντινή)

Προς τιμήν της Maria de las Mercedes ονομάστηκε ένα Τάγμα Καθολικών, πού ιδρύθηκε το 1218 από τον Pietro Nolasco και είχε σκοπό να ελευθερώνει τους Χριστιανούς από τους Τούρκους, όταν αυτοί τους πουλούσαν ως σκλάβους. (Γ. Δαμιανός)

 Για περισσότερα στο: 24grammata.com

Αυτή την εβδομάδα γράφουν οι: Ευάγγελος Πετρούνιας, Χρήστος Γιανναράς, Μαρία Μαντουβάλου, Augoustinos von Deutschland, Jonathan Harris, Gail Holst, Guy Wagner, Αλέξανδρος Χατζηκώστας, Ηλίας Μαγκλίνης, Γιώργος Πρίμπας, Δημήτρης Καρδαράκος. Λεονάρδος Μπήτρος, Σωτήρης Αθηναίος, Σοφία Λοβέρδου, Βαμβακίδης Γιάννης, Κωσταντίνος Τσάβαλος, Γρηγόρης Τσούνης, Λάμπρος Τσούνης, Γιώργος Δαμιανός.

·        Λογοτεχνία:

Αφιέρωμα στους σοφούς του Δρομοκαΐτειου: α. Ρώμος Φιλύρας (1888 – 1942).

·        Ιστορία:

Η δολοφονία του Σωτήρη Πέτρουλα και η εποχή του.

·        Ιστορία του αυτοκινήτου:

Η ιστορία της ελληνικής αυτοκινητοβιομηχανίας.

·        Ασήμαντα πράγματα:

Παναγιώτης Κολοκοτρώνης: καρπός του έρωτα του 70χρονου Θ. Κολοκοτρώνη και της “Μοναχής” Μαργαρίτας

·        Θετικές επιστήμες:

H ιστορία του Ίντερνετ (1950- 2007)

·        Προσωπικότητες:

Στο σπίτι της Μαρίας Κιουρί υπήρχαν 4 Νόμπελ (2 δικά της, 1 του συζύγου και 1 της κόρης της)

·        Ιστορία του απόδημου ελληνισμού:

Η διαχρονική πορεία του ελληνισμού στην Αφρική (από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας).

και άλλα 431 άρθρα στην ελληνική, αγγλική, γαλλική, γερμανική και ιταλική γλώσσα